İş kazaları, başta inşaat işyerleri olmak üzere bilhassa tehlikeli ve çok tehlikeli katagoride yer alan işyerlerinde çok sıkça ortaya gelmektedir. İşyerinde ortaya gelen iş kazalarının işveren tarafından, kazanın bulunduğu yerdeki kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya ise internet üzerinden İş Kazası Bildirim Girişi menüsünden e-Bildirge parolası ile en geç kazanın bulunduğu günden ileri 3 iş günü içersinde bildirilmesi zorunludur. İnternet üzerinden SGK’ya uygulanan bildirim yeterli olup, bunun dışında (ÇSGB) yeni ismi olan Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na bildirilmesine lüzum yoktur.
Fakat iş kazası yaşamış işçinin çalışma gün adedinin SGK’ya bildirilmesinde ilgi edilmesi gereken çok mühim hususlar vardır. Buna ilgi edilmemesi halinde işverenin büyük bir parasal ve manevi zarara uğraması, kaza yaşamış işçinin de büyük bir hak kayıbına uğraması kaçınılmaz olacaktır. İşverenin parasal zarara, işçinin de hak kayıbına uğramaması amacıyla iş kazasının bildirilmesinde ilgi edilmesi gereken hususlar şunlardır:
I- İş Kazası Geçirilen Günün Mutlaka Çalışılmış Gün Olarak SGK'ya Bildirilmelidir.
Uygulamada, iş kazası geçirip, kaza günü itibariyle hastanede yataklı tedavi gören ya da rapor alan işçiler, işverenleri doğrulusunda 01 koduyla "istirahatlı" olarak SGK'ya bildirilmekte ve çoğu işveren doğrulusunda iş kazasının bulunduğu günü çalışmış olarak gösterilmemekte ve muhasebeweb.com ücret tahakkuku yapılmamaktadır. İş kazası neticesi kaza günü raporlu bulunduğu ya da hastanede yatarak tedavi gördüğü nedeniyle, kaza gününde işçinin çalışmamış olarak gösterilmesi ve o günün eksik gün olarak SGK’ya bildirilmesinin haklı gerekçesi olamaz ve kabul edilemez.
5510 sayılı Kanunun 13. maddesine göre, işçinin işyerinde varolduğu sırada, çalışırken ya da işverenin servis aracıyla işyerine gidiş - gelişi esnasında ortaya gelen kazalar iş kazası olarak sayılmaktadır. Kanunun bu belli hükmüne göre SGK uygulamalarında, isçinin is kazası geçirdiği gün sigortalı bildirilmesi gerektiği kabul edilmekte ve buna göre prosedür yapılmaktadır.
Diğer bir ifadeyle, iş kazası yaşamış işçi hastanede tedavi görse ya da rapor alsa dahi sigortalı gösterilip, o günün sigorta primi işveren doğrulusunda tam olarak SGK’ya bildirilmesi gerekmektedir. Ayrıca, iş kazası neticesi ölümlerde de, ölen bireyin ölüm gününde sigortalı gösterilmesi, o günün sigorta priminin işveren doğrulusunda keza SGK’ya bildirilmesi gerekmektedir. Diğer bir ifadeyle, bir vakanın iş kazası sayılabilmcsi amacıyla kaza yaşamış kişinin, kazanın ortaya geldiği günde sigortalı olması gerekiyor ve kazaya maruz kaldığı gün amacıyla en az kısa vadeli sigorta kolları priminin bildirilmiş/ödenmiş olması gereklidir.
II- İş Kazasına Uğrayan İşçi İçin Kaza Gününün SGK’ya Bildirilmemesi İş Kazası Sayılıp Sayılmaması Konusunda Sorunlara Yol Açmaktadır. İşyerlerinde ortaya gelen iş kazalarında, kazaya uğrayan işçi amacıyla kaza gününe ait ücret tahakkukun yapılmadığı ve bundan kaynaklı da Kuruma bildirimin yapılmaması ile alakalı olarak. Sosyal Emniyet Kurumu Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı doğrulusunda tespit edilen görüşe göre ve görüş tarafında iş kazaları ile alakalı düzenlenen teftiş raporlarında, iş kazasının geçirildiği gün amacıyla sigortalısını Sosyal Emniyet Kuruntuna bildirmemiş olan işverenlerden, günlü ve kazançlı aylık prim ve hizmet belgesinin verilmesi gerektiğinin vurgulanması üstüne kaza yaşamış işçi amacıyla ok aylık prim ve hizmet belgesi istenilmektedir. İstenen ek belgenin verilmemesi halinde Kurumca resen düzenlenecektir.
III- SGK Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının İş Kazaları ile İlgili Uygulamaları Şöyle: 5510 sayılı Kanunun 13. maddesinde açıkça belirtildiği gibi, bir vakanın iş kazası sayılabilmesi amacıyla kaza yaşamış bireyin kazanın ortaya geldiği vakitte sigortalı olması gerekmektedir. Başka bir ifade ile bireyin kazaya maruz kaldığı gün amacıyla şahıs adına en azından kısa vadeli sigorta kolları priminin ödenmiş olması gereklidir. Diğer taraftan Aylık Prim ve Hizmet Belgesinin Sosyal Emniyet Kurumuna verilmesine ve primlerin ödeme sürelerine dair usul ve esaslar ile ilgili tebliğin g maddesinde raporlu/istirahatlı olunan günler amacıyla sigorta priminin ödenmeyeceği belirtilmiştir. Bu halde kaza geçirdiği gün Kurum'a bildirimi yapılmamış olan bir sigortalının kaza günü amacıyla ödenmesi gereken kısa vadeli sigorta kolları primi de ödenmemiş olacaktır, bu tür bir halde kazalı kaza günü denk geldiği yada karşılaşacağı tehlikelere karşılık gelen kısa vadeli sigorta kollan primi Kuruma ödenmemiş bulunduğu amacıyla 5510 sayılı Kanunun 13. maddesi hükümleri kapsamında kaza günü sigortalı sayılamayacaktır.
SGK’nın mevzuatına ve kabul görmüş uygulamasına göre, iş kazasının işyerindeyken ve işyerinde çalışırken ortaya gelmesi, işçinin kaza gününde kısmen de olsa çalışmış ve ücret almayı hak etmiştir. Bu hal 5510 sayılı Kanunun 88. maddesinin birinci ve ikinci fıkrası ile beraber değerlendirildiğinde, kaza yaşamış işçi adına kaza günü amacıyla de Kuruma aylık prim ve hizmet belgesi verilmesi gerekmektedir.
IV- Sonuç: İş kazası yaşamış işçinin kaza gününü çalışmış olarak SGK'ya bildirilmemesi durumunda, sigorta müfettişliğince yapılacak meşru kayıt ve belgelerin incelenmesi sonucunda. 5510 sayılı Kanunun 102. maddesinin alakalı bentleri gereğince tahakkuk ettirilecek olan idari para cezaları:
1- İş kazası günü amacıyla verilmesi gereken Aylık Prim Belgesi meşru süresinde verilmediği için: İki asgari ücret tutarında.
2- İş kazası gününe ait ücretin deftere işlenmediği amacıyla kayıt geçersizliği için: Asgari ücretin yarısı tutarında,
3- İş kazası gününe ait ücretin ücret ödeme bordosunda bulunmaması nedeniyle ücret bordrosunda bulunmaması nedeniyle ücret bordosunun geçersizliği için: Asgari ücretin yarısı tutarında, İdari para cezası tahakkuk ettirilecektir. Ayrıca, iş kazası yaşamış işçinin meşru süresinde sigorta girişi yapılmamış ise işveren. 5510 sayılı Kanunun Ek 14. maddesine göre sigorta primi teşvik ve desteklerden yararlanamayacaktır. Saygılarımızla, Ankara SMMMO Sosyal Emniyet Mevzuatı Komisyonu
